Anasayfa | ye Girii | ye Ol | Otel Ara | Gezi Rotas Tavsiyelerim | letiim | Knye

  -   







Gney Ege  Aydn
 Aphrodisias
 Didim Apollon Tapna
 Dilek Yarmadas M.P.-Davutlar-Kuadas
Otel Ara

Eski alarda zellikle Ege denizi kylarnda yaayan insanlar kehanetlere, byye, fala ok inanrlarm. Bu zamanlarda deniz tanrs Poseiden, ak tanrs Eros, arap Tanrs Baks Dionysos, Ik ve Gne Tanrs Apollon gibi pek ok tanrya anllrm. Milattan nce yaam bu insanlar zamanna gre (ve hatta kimi mimari yaplar asndan) son derece gelimi medeniyetler kurmular, kltr ve sanatta, ticarette gelime gstermiler.

ehirlerini ounlukla deniz kylarna veya kyya yakn yerlere ina etmiler. Didimdeki Apollon tapna ise bir ehir iinde deildi. Bu mabed, bata yakn evresindeki Milet, Efes gibi ehirlerdeki insanlarn geleceklerini renmeleri iin gittikleri ve kutsal rahiplerinden geleceklerini dinledikleri bir tr kutsal tapnakt.


Ionyann en byk kenti Miletin Didimde kurduu Apollon Tapnana DDYMEON denirdi. lk a yazarlar bu adn kaynan tam olarak veremiyorlar. Ama kiz Tapnak, ya da kizler Tapna anlamna gelen bu ad iki dorukta bir dadan veya tanr Apollonun sevdii ikizlerden gelmelidir. diyenler var. Nitekim, o alarda, imdi Tek Aa muhiti diye anlan yerde bulunan birbirine paralel iki Tepeye Didymeion denildiini Fransz tarihi Charles Texsier belirtiyor.


Bir benzeri bilicilik merkezi de Yunanistan'da bulunan Delphi'dir. Bu bilicilik tapnaklanda rahipler, transa geerek insanlarn gelecekleri hakknda bilgiler verirlermi. Yakn zamanda bilim adamlarnca bata Delphi'de yaplan aratrmalarda, bu tr bilicilik merkezlerinin ok yaknnda bulunan yer alt sularnda ve bu sularla birlikte yeryzne kan baz gazlarn insan uyuturan ve halisnasyona yol aan etkileri bulunmu. Bir teoriye gre bu merkezlerdeki rahipler, bu yer alt sularnn bu uyuturma zellii sayesinde insanlar tarafndan transa gemi gibi alglanarak kutsal bir deer atfetmeleriyle rahiplere olaanst sayg duymular ve onlara gvenmiler.

Arkaik devre ait olan bu eski Apollon Mabedi bir ok hkmdar, hatta Lidya Kral Krezz tarafndan ziyaret edilmiti. Perslerin M.. V. Yzylda Anadoluda yaptklar saldrlar sonunda Dara DARUS bu tapna ehriyle birlikte ykm ve ierisinde bulunan bronz Apollon heykelini bir ok esirle gtrmt. Bu saldr ve ykmdan sonra yaklak 150 180 yl harap ve terkedilmi bir halde kalan mabed, Byk skenderin Perslere kar zaferinden sonra bu gn grdmz ekilde yeniden yaplmaya balanmt.

Yapm ii ok byk apta tutulur. Mimar olarak Efeste yanan Artemis Mabedini yeniden yapan Panienie Mileti Dephnis grevlendirilir. Tapnak bitince dnyann sekizinci harikas olacaktr. Yapm ii uzun yllar srer ve bu arada Miletin hazinesini de bir hayli sarsar. Hatta mabedin inaatnda alan usta ve iiler cretlerini alamadklar gerekesiyle bir sre almazlar. Bir anlamda tarihin ilk grevi gerekleir. Bu konu ile ilgili yazl belgeler Milette son yllarda yaplan kazlarda bulunmutur.

Btn bu zorluklara ramen mabedin yapm M.S. II. Yzyl ortalarna kadar srdrlmeye allmtr. Ama ne varki aradan geen yzyllar iinde nesillerle birlikte inanlar da doal olarak deimi, rnein, sann ilan ettii Hiristiyanlk dini Didimdeki halk tarafndan da benimsenmiti. Dolaysyla Tanr Apollon unutulmu ve onun adna yapm srdrlmeye allan mabet de eski nemini yitirmiti. naat Roma krallarnn gayretlerine ramen bitirilemeden yarm braklmtr. Duvarlarnn bir ksmna son iiliinin yaplmas, baz talarn tra edilmemesi, gneli tarafta grlen yksek tek stunun yevsiz oluu bunu belirtmektedir.
Didim Didyma Mabedi dzgn en uygun bir alan zerine ina edilmitir. Temellerinde depreme kar dayankl zgara plan uygulanm, evresine 124 stun konulmas (aty tutmas iin) dnlmtr. Stunlarn ykseklii 19,4 metredir.

Mabedin en ilgi eken taraf 1,45 metre eik bulunan antsal kapsdr. Sanda, solunda ve tabannda 7 er metre uzunluunda ve yaklak 60 ton arlnda tek para mermer bloklarla evrelenmi bu dev eik mimari bir zorunluluktan tr yaplm deildir. Bunda o zamanki, dini grn olduka rol vard. an inanna gre ibadete gelen halk mabedlerin ierisine giremezler, nndeki sunan evresinde toplanrlard. Ancak Rahipler ve Apollon kltr ile ilgili kahinler mabede girerlerdi.

M.S. XV. Yzyln bitimine doru meydana gelen bir deprem ve yangnlar mabedi ok byk lde tahrip etmi ve ykmtr.

Gezginler ve arkeoloklar uzun yllar yknt haliyle kalan bu yap XVIII. Yzyldan sonra ilgilenmeye balamlardr. lk defa Nevton ve C. Texier gibi gezginlerin yazlarnda sz edilen mabed zerinde almalara 1858 ylnda ngilizler tarafndan balanlmtr. 1872 ylnda tapnakta Franszlar, Thomas ve Rayet bakanlnda altlar.

Sistemli kazlar ancak 1904 de Berlin Mzesi adna Almanlar tarafndan yaplmaya baland. Bu kaz devrin nl Arkeolou Prof. Theodar Wiegan bakanlnda 1913 ylna kadar devam etti.

1924 1925 yllarnda Almanlar tapnakta yine altlar ve bunk grnty meydana kardlar. Bu kaznn toplu sonular 1941 ylnda HI Kneckfusa tarafndan Didyma adl bir kitapta yaymland. Son yllarda ise Alman Arkeoloji Profsr Dr. K. Tuchelt bakanlnda tapnakta yeniden almalara balanld. Nitekim bu almalar sonunda varl bilinen Mukaddes Yolun kalntlar gn na kartlmtr.

Bu mukaddes yol tapnakla, bu gnk Maviehirin bulunduu yerdeki Panormas liman arasndadr. Dua ve bir takm istekleri iin gelenler Panormos Limannda karaya inerler ve 4 km. evresi aslan ve Branhid heykelleriyle ssl mermer Mukaddes Yolu yryerek Tapnaa varrlard.

Son yllarda Altnkum sahil yerleiminin snrlarn alabildiince genileterek sktrd Didyma Apollon Tapnan ziyaret edenlerin, bir zamanlar cra bir kede kalm bu yerin o zamanki gzelliini tahayyl edebilmeleri neredeyse mmkn deildir. Son zamanlarda resmi makamlar tarafndan Eski Grkemiyle yeniden ayaa kaldrlmas talep edilen Apollon Tapna ve yakn evresi, baka hibir yerle karlatrlamayacak kadar etkileyicidir. nk balangta Kniglich Preussischen Museen zu Berlin adna Theodor Wiegand daha sonra Martin Schede ve 1972 ylndan itibaren de uzun sre Klaus Tuchelt ynetiminde yaplan kazlarda, milattan nce 4 nc yzylda ncleri rnek alnarak balanm olan ve Byk skender tarafndan da desteklenen, devasa mimarinin faniliini gsteren ykk durumdaki stun tamburlaryla bu tapnak dnda, Artemis Kutsal Alan ve Kutsal Alann ziyaretileri iin eitli yaplar aratrlmtr. Bu balamda nemli ticaret merkezi Milet ile Didymay Arkaik dnemden beri birletiren kutsal cadde de aratrlmtr. 26 kilometrelik bu tren yolu, byk heykellerle donatlm dinlenme duraklar tarafndan blmlere ayrlyordu ve imparatorluk dneminden beri en azndan son ksm zenli ta deliydi ve stunlu galerileri vard. imdiye kadar ancak bir ksm bilinen bu kutsal alan, bir kent gibi programl oluturulmu bir btn olarak alglanmaldr.

19.yzyln sonlarnda tapnan hemen yukarsnda, genellikle tapnak malzemelerinin kullanld ve yalnz terkedilmi byk kilisesi gnmze ulam ve halk Rumlardan oluan bir ky vard. renyerinin en yksek noktas, byle yerleimler iin karakteristik olan ve tapnan devasa paralarnn yannda son derece narin duran bir yel deirmeni iin en uygun yerdi.

19.Yzyl boyunca ngiliz ve Fransz aratrmaclarnn birka kez giritikleri kazlara ramen, daha nce kimsenin tasavvur edemedii bu devasa yapnn boyutlar ancak 1906 ylndan sonra byk teknik zorluklarla gerekletirilen kazlarla ortaya kmtr. Ayrca, 1979 ylnda kefedilen duvarlarn yzeyine izili ayrntl planlarn ortaya kmas da byk heyecan uyandrmtr.

2003 ylnda Andreas Furtwangler ynetiminde balayan almalar, kutsal alann erken dnemlerinin anlalmasna ynelik olup, ayn zamanda eserlerin ortaya kartlmasndan hemen sonra onarm ve yeniden ayaa kaldrma almalar srdrlmektedir. Ayrca var olan mimari paralar korumak ve tapnan etkileyici grnmn muhafaza etmek iin yangnlardan zarar gren mermer paralarn zenle onarlp ok zaman gerektiren ince almalarla emniyete alnmas srdrlmektedir.

Eer yolunuz Didime, altnkum plajna derse, bu kalntlaryla bile muhteem ve insan etkileyen mabedi mutlaka ziyaret edin.




Kategoriler: Antik Kentler ve ren Yerleri